Tutaj jesteś: Strona główna
Ustaw jako stronę startową
Gniew
Menu

Najpiękniejsze miejsca w Polsce


Brok
Informacje ogólne Atrakcje turystyczne Piękno okolic Dane Teleadresowe Mapka
Nasza historia Co? Gdzie? Kiedy?
Nasza historia

  BROK
- GALERIA ZDJEĆ DAWNYCH












Nietuzinkowa historia
i zabytki wśród pięknej przyrody


Brok leży na wysokim brzegu Bugu, otoczony borami Puszczy Białej. Chociaż na pierwszy rzut oka wygląda jak duża wieś, jest jednak miastem, i to miastem o zacnej historii, sięgającej odległych czasów. Urodziwe położenie oraz spuścizna historyczna i tradycje kulturowe sprawiają, że miejscowość ma poważne atuty w ręku.

W przeszłości Brok odgrywał nietuzinkową rolę dzięki swemu położeniu na pograniczu Mazowsza i Podlasia, obszarów zasiedlonych przez plemiona zachodnio- i wschodnio- słowiańskie, na średniowiecznym szlaku stanowiącym odnogę słynnego szlaku handlowego „od Waregów do Greków", która z Kijowa przez Włodzimierz Wołyński dochodziła do Bugu i tą rzeką, a następnie Wisłą osiągała brzeg Bałtyku. Chociaż w połowie XIII w., wraz z najazdem Mongołów i rozbiciem Rusi Kijowskiej, znaczenie tej drogi upadło, lecz jeszcze długo odgrywała istotną rolę jako dogodne połączenie Mazowsza z Litwą.

Bug przez setki lat stanowił granicę pomiędzy dobrami książąt mazowieckich (później królewskimi) na południowym brzegu a posiadłościami na brzegu północnym, od schyłku XI w. należącymi do biskupów płockich, ecclesia masoviensis plocensis.

Brok był jednym z grodów kasztelańskich i odgrywał dużą rolę w życiu gospodarczym regionu, między innymi jako ważny port rzeczny. Puszcza dostarczała miodu i drewna, na pastwiskach za rzeką kwitła hodowla. Nic więc dziwnego, że 26 marca 1501 r.

Brok uzyskał za sprawą biskupa płockiego Wincentego Nowiny Przerębskiego prawa miejskie. Cztery lata później jego następca Erazm Ciołek akt ten aprobował.

W XVI w. Brok stał się ulubioną rezydencją biskupów, do której przybywali ze swymi gośćmi na wypoczynek. Potem przyszły wojny szwedzkie.

Do wyludnionych w ich wyniku wiosek puszczańskich biskupi sprowadzili w XVIII w. Kurpiów i odtąd ich odrębna, wyrazista kultura poczęła odciskać piętno na okolicy. Po 1829 r. nad Bugiem zaczęto osiedlać kolonistów niemieckich, umiejących gospodarować na terenach zalewanych wodą.


Brok biskupi

Jaki był ten biskupi Brok? W swoich najlepszych latach klucz brokowski należał do największych zwartych posiadłości na Mazowszu. W połowie XVII w. wchodziły w jego skład 24 wsie, 8 folwarków i 2 miasta: sam Brok oraz Andrzejewo.

Najważniejsza tu była ziemia uprawna, podstawowe źródło egzystencji okolicznych mieszkańców. Dla potrzeb rolników pracowali piekarze i piwowarzy, krawcy, szewcy i kuśnierze, Brok był także siedzibą starosty bartnego, lecz nie wykształciła się w nim zamożna warstwa kupiecka.

Po uzyskaniu wspomnianego przywileju lokacyjnego wytyczono nowe, renesansowe założenie miejskie na północny zachód od średniowiecznej osady, zwanej odtąd Starym Miastem. „Założenie w Broku, prawdopodobnie wzorowane na włoskim dziele Albertiego Leo Baptisty De re aedificatoria libri X, wyznaczało główną drogę miejską, tzw. viae principalis, biegnącą od obszernego rynku do zabudowań folwarcznych za Turka. Była to pierwsza wybrukowana ulica nowego założenia i aby ten fakt podkreślić, nazywano ją Brukową.

Centrum miasta wyznaczał główny plac targowy, rynek, z którego rogów wybiegały po dwie ulice, również brukowane w połowie XVI wieku". Te inne ulice też miały nazwy, przeważnie od miejscowości, ku którym prowadziły: Warszawska, Nagoszewska, Pułtuska, Ostrowska.

Ulica Mostowa wiodła do mostu, który znajdował się wówczas zupełnie gdzie indziej niż dzisiaj, bo na wschód od rynku. Płatkowska — do przewozu przez rzekę do wsi Płatkownica (gdzieś w okolicy obecnego mostu). Były też ulice: Rybacka, Szewska i Błotna.

Od kilkuset lat Brok jest więc miastem. Z krótką przerwą, bowiem w 1869 r. władze carskie odebrały mu prawa miejskie, jak zresztą dziesiątkom innych polskich miasteczek. Ten krok, choć zapewne uzasadniony ekonomicznie, został odebrany przez społeczeństwo jako represja za udział w powstaniu styczniowym. Bo też Puszcza Biała zasłynęła jako ostoja powstańcza, kurpiowscy chłopi walnie przystępowali do powstania i ponad dwadzieścia bitew i potyczek stoczono w tych okolicach. Jedna z ostatnich miała miejsce w Broku w dniu 8 marca 1864 r.

Po upadku powstania skonfiskowane dobra biskupie przeszły na własność rosyjskiego rządu, a ów chętnie rozdawał je urzędnikom i oficerom carskim za zasługi w tłumieniu powstania. Jednocześnie sprzyjał budowaniu karczem. W końcu XIX w. było ich więcej niż szkół, w których zresztą po rosyjsku uczono nawet języka polskiego.

W 1903 r. zorganizowano w Broku ochotniczą straż pożarną. W tamtych czasach ze swoimi mundurami, hełmami i oddawaniem honorów była czymś bardzo ważnym dla społeczeństwa — niejako namiastką polskiego wojska.


Kameralne letnisko

W 1905 r. przybył na wywczasy do Broku Jan Harusewicz, lekarz z Ostrowi Mazowieckiej. U miejscowego szkutnika zamówił łódź „nadającą się pod żagiel i do wioseł" i kazał ją pomalować w patriotyczne biało-czerwone barwy. „Kurpianka" woziła rodzinę Harusewiczów do Małkini i Serocka, a nawet Warszawy.

W 1922 r. Brok odzyskał prawa miejskie, lecz pozostał miastem nietypowym. W latach międzywojennych począł się bowiem kształtować jego letniskowy charakter.

Za odkrywcę klimatycznych walorów Broku uważany jest prof. Tadeusz Wiktor Janiszewski (1867-1939). Ten ceniony lekarz w 1896 r. działał w Zakopanem, praktykował też we Lwowie i Krakowie, był pierwszym ministrem zdrowia odrodzonej Polski. W 1930 r. osiadł w Broku i do dziś stoi wybudowany przezeń dom przy ul. Brzostowej 24.

W 1935 r. powstało Towarzystwo Przyjaciół Broku. Jedno z najprężniejszych na Mazowszu stowarzyszeń regionalnych ma niezwyczajne zasługi dla swojej miejscowości. Dziś organizuje m.in. plenery malarskie, zgromadziło pokaźną kolekcję malarstwa związanego z miastem i przyczyniło się do wydania obszernej monografii Brok i Puszcza Biała.

Wtedy zaczęło od budowy przystani z salą noclegową dla wioślarzy. W wydanym w 1938 r. druku reklamowym czytamy: „Letnisko Brok należy do miejscowości suchych i średnio-wysoko położonych, a jako położone pod lasem i na gruntach piaszczystych należy do klimatycznych miejscowości (...).

Są tu jeszcze rozległe tereny nadające się do parcelacji i pod budowę willi i pensjonatów, położone pod lasem i nad rzeką.

Zapotrzebowanie na pokoje w pensjonatach i willach, a nawet w domach gospodarskich w miasteczku jest bardzo duże i budowa willi i pensjonatów pod względem gospodarczym i handlowym opłaca się". W latach trzydziestych istotnie zaczęły tu powstawać coraz większe i piękniejsze wille, w większości jeszcze drewniane.

Do Broku ściągało w sezonie około 4 tyś. wczasowiczów w tym niemało osób ze środowiska inteligencji warszawskiej. Tak więc w sezonie ludność miasta się podwajała!

We wrześniu 1939 r. ku mostowi w Broku ciągnęły z północy oddziały i tabory polskich dywizji ustępujących znad Narwi. Mostu jednak nie było — w nieznanych okolicznościach został wysadzony w powietrze. W nocy z 8 na 9 września czołowy oddział pancerny z dywizji gen. Rudolfa Kempfa przekroczył rzekę i utworzył przyczółek na jej południowym brzegu.

Około południa Polacy kontratakowali, odbili część miasteczka, jednak artyleria przeciwnika uniemożliwiła jego utrzymanie. W blasku płonących zabudowań Broku Niemcy forsowali rzekę na pontonach. Zaczęło się inferno okupacji hitlerowskiej.

Dwudziestu polskich mieszkańców Broku straciło życie w egzekucjach, m.in. na ulicach miasta. Dwudziestu ośmiu innych zginęło w obozach koncentracyjnych.

Brok był znaczącym ośrodkiem organizacji konspiracyjnych: Związku Walki Zbrojnej, a później Armii Krajowej. W dniu 27 sierpnia 1944 r. po zaciętych walkach wkroczyła do miasta sowiecka Armia Czerwona. Dla Broku wojna była skończona.

Dzisiejszy Brok jest jednym z tych małych miast polskich, których istnienie uzasadniały „wygasłe już potrzeby, a nowe jeszcze się nie ukształtowały. Jego turystyczne i wypoczynkowe walory wciąż nie są wykorzystane do końca, chociaż w pierwszych dziesięcioleciach po II wojnie światowej pobudowano w pobliskich lasach kilka zakładowych ośrodków wczasowych i ogólnodostępny kemping, a w mieście i okolicy znajduje się wiele prywatnych domów letniskowych.
Zapraszamy!
Witamy
Czwartek, 20 września 2018
Strona główna  |  Wiadomości  |  Mapa serwisu
Copyright © 2006 - 2009 VC.TravellingPolska, Wszelkie prawa zastrzeżone