Tutaj jesteś: Strona główna
Ustaw jako stronę startową
Piła
Menu

Najpiękniejsze miejsca w Polsce


Gniew
Informacje ogólne Atrakcje turystyczne Piękno okolic Dane Teleadresowe Mapka
Nasza historia Co? Gdzie? Kiedy?
Nasza historia

DZIEJE GNIEWU
 
Na Pomorzu Gdańskim, przy ujściu Wierzycy do Wisły, leży stara pomorska osada Gniew. Jej nazwa pojawiła się w źródłach pisanych w pierwszej połowie XIII wieku, a dotyczyła osady i ziemi „ordinis terram Gymeu cum tota Wansca (1229r.), Gmewam, terram Gimen, villa Gymeu, Gymew, de Gmev".

Dzieje ziemi położonej nad Wierzycą wiążą się z najdawniejszymi dziejami Pomorza. Wykopaliska potwierdzają istnienie licznych grodzisk i osad oraz szlaku bursztynowego, którym wędrowali kupcy z dawnego Rzymu nad Bałtyk. Od X do XII wieku nastąpił rozwój osadnictwa na terenie i w okolicy obecnego Gniewu.

Okres rozbicia dzielnicowego sprawił, że na Pomorzu powstało kilka małych księstw, a Gniew w XIII wieku należał do księstwa lubiszewsko – tczewskiego. Sambor II, książę tej dzielnicy przekazał Gniew Cystersom z Oliwy a potem zmienił decyzję i w 1282 roku przekazał osadę Gniew wraz z ziemią Krzyżakom.

Zakonnicy szybko przystąpili do tworzenia warownego miejsca, by panować nad doliną Wisły i ujściem Wierzycy. Rozpoczęli budowę okazałego zamku i warownej osady, której w 1297 roku nadali chełmińskie prawa miejskie. W stosunkowo krótkim czasie Gniew stał się ważnym ośrodkiem administracyjnym (siedzibą komtura) i gospodarczym dla całej okolicy.

W latach 1308 – 1309 Gniew był bazą wypadową do ekspansji Krzyżaków na całe Pomorze. Po przegranej przez Krzyżaków bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku w Gniewie na kilka miesięcy pojawiły się wojska polskie.

W 1454 roku Gniew wraz z innymi miastami Pomorza przyłączył się do Związku Pruskiego i wypowiedział posłuszeństwo Krzyżakom. Ostatecznie miasto i zamek 01.01.1464 roku po półrocznym oblężeniu zostało przejęte przez wojska polskie pod dowództwem Piotra Dunina.

Po powrocie do Polski Gniew stał się siedzibą starosty, a zamek jego rezydencją. Zabiegi starostów, rozwój swobodnej żeglugi na Wiśle i ożywienie na szlakach lądowych spowodowały stopniowy rozwój Gniewu jako ośrodka rzemieślniczo – handlowego Pomorza Gdańskiego.


Znaczny wpływ na sytuację wewnętrzną Gniewu wywarła reformacja. W 1538 roku władze miejskie i większość mieszczan przeszła na protestantyzm, a w 1570 miasto otrzymało przywilej wyznaniowy.

W 1589 roku Zygmunt III Waza zatwierdził wilkierz gniewski, będący zbiorem wewnętrznych praw miasta.

Długi okres pokoju i rozwoju miasta przerwały wojny ze Szwecją. W roku 1626 wojska szwedzkie zajęły Gniew. Doszło wtedy do bitwy pod Gniewem zwanej „bitwą dwóch Wazów”. Bitwa nie spowodowała wyparcia załogi szwedzkiej z zamku. Dopiero w następnym roku wojska polskie pod dowództwem Stanisława Koniecpolskiego wyparły Szwedów. Kolejny raz wojska szwedzkie pojawiły się pod Gniewem w 1665 roku. Szturm na miasto i zamek spowodował znaczne zniszczenia.

W okresie między wojnami szwedzkimi pozytywnie w dziejach miasta zapisał się książę Albrecht Stanisław Radziwiłł – starosta gniewski. Często odwiedzał Gniew i dbał o jego rozwój.


Pomyślny okres dla rozwoju Gniewu nastąpił po 1667 roku, kiedy starostwo gniewskie przejął hetman Jan Sobieski, późniejszy król Polski. Nowy starosta znacznie przyczynił się do odbudowy i rozwoju miasta po wyniszczających wojnach szwedzkich. Trwałą pamiątką jest zachowany pałac, który wybudował dla swojej żony Marii Kazimiery i odbudowany kościół w pobliskim Piasecznie.


Następcom Sobieskiego przyszło gospodarować w czasach trudnych. W 1703 roku w okresie wojny północnej do Gniewu wkroczyły po raz trzeci wojska szwedzkie. Miasto uległo częściowemu zniszczeniu, a mieszkańcy musieli płacić wysokie kontrybucje.

Po zakończeniu wojen w 1765 roku zlokalizowano w Gniewie stację pocztową połączenia Gdańsk - Warszawa.

W wyniku I rozbioru Polski w 1772 roku Gniew wraz z Pomorzem Gdańskim został wcielony do Prus. Gniew otrzymał urzędową nazwę ”Mewe”. Rozpoczął się napływ i osadnictwo ludności niemieckiej.

Nadzieją na powrót do Polski były wojny napoleońskie. W latach 1806 – 1807 Pomorze Gdańskie stało się terenem działań wojsk polskich. Wraz ze swoim sztabem przebywał w mieście generał Jan Henryk Dąbrowski.



Po upadku Napoleona Prusacy umocnili swoje panowanie na Pomorzu i przystąpili do przeprowadzania zmian społecznych i gospodarczych. W 1822 roku w wyniku prac regulacyjnych Wisły jej nurt odsunięto od miasta, co uratowało wzgórze zamkowe przed podmywaniem. W latach 1824 - 1830 wybudowano trakt bity z Królewca przez Gniew, Bydgoszcz do Berlina, co wpłynęło korzystnie na rozwój miasta.

W XIX wieku powstało w mieście kilka zakładów przemysłowych: fabryka maszyn rolniczych, tartak, cukrownia, wytwórnia powozów.

Docierające do Gniewu echa Wiosny Ludów spowodowały ożywienie nastrojów patriotycznych. Efektem tego było utworzenie w 1848 roku Ligi Polskiej Kwidzyńsko - Gniewskiej. Patronem polskiego ruchu narodowego w Gniewie był ks. Teodor Franzky.

Mieszkańcy Gniewu aktywnie włączyli się w akcję pomocy dla uczestników powstania styczniowego, organizując akcje pomocy, msze, manifestacje i potajemny werbunek ochotników.

 W 1907 roku z inicjatywy Pawła Tolika i Jana Kleina utworzono w Gniewie Bank Ludowy. Znaczący wpływ na rozwój społeczno - religijny miał ks. Benon Kursikowski. Wyremontował kościół, wybudował plebanię i kaplicę cmentarną, działał w spółce pożyczkowej, a także na rzecz ożywienia narodowego.



Na początku XX wieku Gniew otrzymał połączenie kolejowe z linią kolejową Bydgoszcz - Królewiec oraz linię kolejową wąskotorową z Kwidzyna do Wielkich Walichnów i dalej do Pelplina.


Wybuch I wojny światowej i późniejsza klęska Niemiec spowodowały wzrost nastrojów narodowych. W Gniewie powstała Powiatowa Rada Ludowa kierowana przez księdza Antoniego Wolszlegra oraz Straż Ludowa dowodzona przez porucznika Józefa Głowackiego.

Obszar ziemi gniewskiej znajdujący się pod zarządem Rady Ludowej i oddziału Straży Ludowej nazwano „Republiką Gniewską”. Na mocy decyzji podjętych w Wersalu 27.01.1920 r. Gniew został włączony do Polski. Pierwszym komisarycznym starostą został Franciszek Czarnowski z Gniewskich Młynów.

Do roku 1932 Gniew był siedzibą władz powiatowych. Funkcjonowały tu szkoły – powszechna i średnia oraz Bank Ludowy, Spółdzielnia ”Rolnik” i Fabryka Maszyn. Gniew pełnił rolę lokalnego ośrodka administracyjno - gospodarczego.

Tragiczny okres w dziejach miasta stanowiła II wojna światowa. Okupant niszczył ślady polskości, prowadził aresztowania i represjonował mieszkańców Gniewu. Wielu z nich zostało rozstrzelanych w Lesie Szpęgawskim.

Po wyparciu Niemców przystąpiono do odbudowy i organizacji życia miasta. W latach pięćdziesiątych zlikwidowano jednostkę wojskową i szkołę średnią. Jednocześnie utworzono zakład elektroniczny, który przyczynił się do ożywienia gospodarczego miasta. Znaczące ożywienie gospodarcze nastąpiło w Gniewie w latach siedemdziesiątych. Na początku lat dziewięćdziesiątych przystąpiono do odbudowy zamku.
 
 
 
Historia zamku

Budowę zamku rozpoczęli Krzyżacy po przejęciu ziemi gniewskiej w 1282 roku i kontynuowali w XIV wieku. Zamek wybudowano w stylu gotyckim na planie kwadratu z wewnętrznym dziedzińcem i studnią. Posiadał trzy wieżyczki i jedną większą wieżę obronną.

Pierwotna brama znajdowała się w skrzydle południowym. W skrzydle północnym znajdował się refektarz, a w skrzydle południowym kaplica. W skrzydle wschodnim mieściło się przypuszczalnie pomieszczenie komtura i dormitorium.

Wejścia do głównych pomieszczeń na głównej kondygnacji prowadziły z krużganku biegnącego wzdłuż ścian wewnątrz dziedzińca. W przyziemiu znajdowały się kuchnie i pomieszczenia gospodarcze. Zamek otaczała wypełniona wodą fosa i mury obronne. W XV wieku zamek został częściowo przebudowany. W okresie wojny trzynastoletniej w drugiej połowie XV wieku, a następnie w okresie wojen szwedzkich w XVII wieku zamek został częściowo zniszczony.

W XVIII wieku zamek utracił swoje funkcje obronne, nie był remontowany i pozostał opustoszały. Po przejęciu Gniewu przez Prusy w 1772 roku nastąpiła przebudowa zamku na magazyny zbożowe. Spowodowała ona znaczne zniszczenia wnętrz i wyburzenie sklepień. Częściowej rekonstrukcji założenia zamkowego dokonano w latach 1857 – 1859 przy okazji urządzania w nim zakładu karnego. Po odzyskaniu niepodległości w 1920 roku urządzono w nim biura starostwa.





W 1921 roku w niewyjaśnionych okolicznościach zamek spłonął. Pożar strawił dachy i trzy skrzydła. Od tego czasu zamek pozostawał w stanie zabezpieczonej ruiny. Podczas drugiej wojny światowej urządzono w nim obóz przejściowy. W 1969 roku rozpoczęto prace remontowe korony murów, wykonano stropy poddasza i ułożono dach.

Znaczące prace remontowe wykonano w latach dziewięćdziesiątych XX w. Wykonane prace pozwoliły na rozpoczęcie działalności kulturalnej, rzemieślniczej i odtwórstwa historycznego. Obecnie zamkiem zarządza Fundacja Zamek w Gniewie.






Zapraszamy!
Witamy
Środa, 19 grudnia 2018
Strona główna  |  Wiadomości  |  Mapa serwisu
Copyright © 2006 - 2009 VC.TravellingPolska, Wszelkie prawa zastrzeżone